Mashhur yapon animatsiya studiyasi Studio Ghibli haqida gap ketganda, aksariyat tomoshabinlar ko'z oldiga darhol Hayao Miyazaki yaratgan sehrli olamlar, uchar qasrlar va afsonaviy mavjudotlar keladi. Biroq studiyaning ikkinchi hamasoschisi, marhum rejissyor Isao Takahata kinoga mutlaqo boshqacha — chuqur realizm, maishiy drama va insoniy tuyg'ular tahliliga asoslangan yondashuvni olib kirdi. Takahataning 1991-yilda yaratilgan va keyinchalik butun dunyo bo'ylab qayta namoyish etilgan Kechagidek (Omohide Poro Poro / Only Yesterday) filmi kattalar uchun mo'ljallangan animatsion dramaning yuksak namunasidir. Film sehr-jododan xoli bo'lib, Tokio shahrida yashovchi 27 yoshli Taeko ismli qizning ichki kechinmalari va o'zligini izlash yo'lini hikoya qiladi.
Ikki davr tutashgan nuqta: Bolalik xotiralari va ulg'ayish iztiroblari
Film syujeti ikki parallel vaqt oralig'ida kechadi: 1982-yil – katta yoshli Taekoning qishloqqa, za'faron gulini yig'ib olish ishlariga yordam berish uchun qilgan sabrsiz safrat loyihasi hamda 1966-yil – uning beshinchi sinfda o'qib yurgan bolalik davri. Taeko poytaxt shovqinidan uzoqlashib, poyezdda ketarkan, xotiralarida o'tmish lavhalari gavdalanadi: oilasi bilan birinchi marta ekzotik ananas tatib ko'rgani, birinchi maktab muhabbati, matematikadan qiynalganlari va oilaviy munosabatlardagi kichik tushunmovchiliklar.
Takahata bolalikni faqat pushti ranglarda tasvirlamaydi; u qizaloqning kichik alamlarini, kattalar tomonidan tushunilmasligini va ilk hafsalasizliklarini ochiq-oydin ko'rsatib beradi. Film tomoshabinga o'tkir savol beradi: Biz bolalikda orzu qilgan inson bo'lib yetishdikmi yoki jamiyat talablariga ko me'yorlashib ketdikmi?
Shahardan qishloqqa: Markaziy Osiyo tomoshabini uchun dolzarb mavzu
Toshkent, Olmati kabi yirik shaharlar jadal rivojlanayotgan va zamonaviylashayotgan bugungi Markaziy Osiyo jamiyati uchun Kechagidek filmining bosh g'oyasi juda yaqin va tushunarlidir. Zamonaviy yoshlar ko'pincha idoraviy martaba ketidan quvish bilan birga, milliy qadriyatlar va oilaviy burch o'rtasidagi muvozanatni saqlashga urinadilar. Filmda 27 yoshli turmushga chiqmagan qizga nisbatan jamiyatda mavjud bo'lgan norasmiy bosim tasvirlangan — bu holat bizning hududdagi yosh xotin-qizlar uchun ham juda tanish mavzudir.
Taekoning shahar karyerasidan voz kechib, qishloq xo'jaligi bilan shug'ullanayotgan Toshio ismli yigit bilan tanishuvi insoniy hayotning asl mazmunini ko'rsatib beradi. Rejissyor qishloq hayotini oshiqcha romantizatsiya qilmaydi, aksincha, og'ir jismoniy mehnatni ko'rsatgan holda, tabiat bilan uyg'unlikda yashashning ruhiy halovatini ochib beradi.
Badiiy mahorat va animatsiyadagi yangiliklar
Visual nuqtai nazardan film haqiqiy san'at asaridir. Ikki xil davrni bir-biridan ajratish uchun animatyorlar ikki xil uslubdan foydalanishgan. 1966-yildagi xotiralar yumshoq pastel ranglar va akvarel uslubidagi fonsiz ramkalar bilan berilgan bo'lsa, 1982-yilgi voqealar nihoyatda aniq va yorqin detallar bilan tasvirlangan.
Buning ustiga, Takahata Yaponiyada kam qo'llaniladigan usulni qo'llagan: avval aktyorlarning ovozlari yozib olingan, so'ngra animatyorlar inson yuz mushaklarining harakatini, kulganda paydo bo'ladigan ajin va tabassumlarni o'rganib, personajlar yuzini chizishgan. Bu esa kadrlarga ajoyib hayotiylik va hujjatli film simasini bag'ishlagan.
- Rejissyor: Isao Takahata
- Studiya: Studio Ghibli
- Ovoz bergan aktyorlar: Miki Imai, Toshiro Yanagiba, Yoko Honna
- Janr: Psixologik drama, animatsiya, romantika
- Asosiy mavzular: Bolalik xotiralari, shahar va qishloq hayoti, o'zlikni anglash
Kino san'atidagi o'rni va xulosa
Chaqaloqlar yoki sehrli sarguzashtlar haqida bo'lmagan Kechagidek filmi animatsiyaning imkoniyatlari cheksiz ekanligini isbotlaydi. Ushbu asar har bir tomoshabinni o'z o'tmishiga nazar tashlashga va ichki bolalik ruhi bilan muloqot qilishga undaydi. Agar siz o'zgacha, bosiq va o'ychan kinematografiyani qadrlasangiz, Isao Takahataning ushbu asarini, shuningdek uning 'Svetlyachoklar qabri' (Grave of the Fireflies) hamda 'Kaguya malika haqida ertak' filmlarini tomosha qilish tavsiya etiladi.
